Ainmniú agus Sainiú Pór – The Irish Cob
Is mise Evelyn Flynn (Bunaitheoir TCR) agus is cuntas pearsanta é seo ar mo chéad eolas ar phór capall urghnách gan ainm i luath na 1980s a thug orm breis agus deich mbliana a chaitheamh ag iarraidh aitheantas oifigiúil a fháil don phór in Éirinn.
Is mise Evelyn Flynn (Murphy mar ainm roimhe), bunaitheoir Chlár Traditional Cob (TCR) agus is cuntas pearsanta é seo ar mo chéad eolas ar phór capall urghnách gan ainm go luath sna 1980s a thug orm breis agus deich mbliana a chaitheamh ag iarraidh go n-aithneofaí go hoifigiúil in Éirinn an pór (Irish Cob).
Ó 1981 i leith, bhí stáblaí siúlóidí capall á rith agam i dTuaisceart Chontae Bhaile Átha Cliath in Éirinn. Toisc gur daoine fásta gan taithí, agus neirbhíseach go minic, a bhí i bhformhór na marcach a tháinig chuig na stáblaí le dul ag siúl, bhí capaill shábháilte, chrua, chineálta agus athléimneacha de mhéid cob uaim (14hh go 15.3hh). Mar sin, d’fhiafraigh mé de sholáthraí capall na stáblaí, Larry O’Connor (‘Smithfield Larry’ a thugtaí air), an bhféadfadh sé capaill a sholáthar a chomhlíonfadh an critéar sin. Lá amháin, ghlaoigh Larry orm agus dúirt sé go dtiocfadh sé le cob le triail a bhaint as a chreid sé a oirfeadh do mo stáblaí siúlóidí. Beidh cuimhne agam i gcónaí ar an lá sin nuair a thiomáin leoraí Larry isteach sa chlós. Scaoil sé anuas rampa a leoraí agus chonaic mé gealt cob mór téagartha bá dhorcha le cosa an-chlúmhara a d’fhéach orm le cuma chineálta. Dúirt mé, ‘Ach ní iad na cobanna seo rogha stáblaí marcaíochta’ agus d’fhreagair Larry, ‘Bhuel, tá faighte amach ag scoileanna marcaíochta nach bhfuil capall níos fearr ná níos sábháilte dá gcuid oibre’.
Mar sin, cé go raibh mé splanctha leis an gcob cosclúmhar a tháinig isteach i mo chlós an lá sin, ní raibh mé cinnte conas a ghlacfadh mo chliaint siúlóidí leis mar gur pór neamhthaifeadta agus neamhaitheanta a bhí ann nach raibh fiú ainm pór air. Ach, ba ghearr go raibh ordú istigh agam le Larry do thuilleadh!
Ar an drochuair, de bharr ardú mór ar árachas stáblaí tráchtála, b’éigean na stáblaí siúlóidí a dhúnadh in 1986. Ach lean mé de bheith bainteach le capaill i rith an chuid eile de na 1980s agus isteach sna 1990s trí bheagán pórúcháin agus trádála capall a dhéanamh, agus ba é an pór gan ainm Traditional Cob in Éirinn a d’fhorbair Lucht Siúil na hÉireann a roghnaigh mé, ar ndóigh, a chuir splanc ionam (agus sa deireadh ar an domhan) go brách.
Ainmniú agus sainmhíniú an phóir (lár na 1990s)
Mar gheall ar shaol nomadach Lucht Siúil na hÉireann agus a gcuid Traditional Cobs iolracha, bhí tuath agus cathracha na hÉireann lán de Traditional Cobs nomadacha neamhthaifeadta na hÉireann. Dá bharr sin, bhí aontaí capall in Éirinn lán de Traditional Cobs, a bhí alabhreac den chuid is mó agus dá bhrí sin thug Lucht Siúil na hÉireann an Piebald orthu. Mar sin, toisc go raibh dúil agam sa phór uathúil, tarraingteach gan ainm seo, ón 1980s déanach go dtí na 1990 luatha chaith mé m’am ag aontaí capall in Éirinn (go háirithe Aonach Capall míosúil Smithfield i mBaile Átha Cliath agus Aonach Capall bliantúil Bhéal Átha na Slua i nGaillimh) agus freisin ag campaí Lucht Siúil na hÉireann inar rinne mé staidéar ar an bpór agus inar ghlac mé nótaí. Ach, ó thús na 1990s, chonaic mé trádálaithe capall nach Lucht Siúil iad ón Ríocht Aontaithe agus ón Ísiltír ag teacht go hÉirinn agus ag líonadh a gcuid trucailí, leoraithe agus leantóirí le Traditional Cobs a cheannaigh siad ag aontaí capall in Éirinn nó go díreach ó Lucht Siúil na hÉireann. Toisc nach raibh aon stuthleabhar ná clár ann do Traditional Cob gan ainm na hÉireann (agus toisc nach raibh córas pasanna eachaíochta ag an Eoraip fós), onnmhairíodh lasta leoraí de Traditional Cobs na hÉireann as Éirinn gach seachtain gan aon taifead gur bhí siad riamh in Éirinn (ná fiú gur fhág siad riamh).
Is ar an gcúis seo a shocraigh mé go gcaithfinn tús a chur le stuthleabhar a bhunú do Traditional Cob na hÉireann. Ach, mar go bhfuil caighdeán pór ag stuthleabhar le hainm pór agus le breitheamh cáilithe amháin ar a laghad atá in ann ainmhithe a mheas de réir an chaighdeáin sin, ciallaíonn sé go gcaithfinn, chun tús a chur le stuthleabhar a bhunú do Traditional Cob na hÉireann, an caighdeán pór a scríobh agus mar sin an t-aon bhreitheamh cáilithe a bhí ag teastáil a bheith ionam (le go bhféadfaí an stuthleabhar a bhunú). Mar sin, rinne mé staidéar dian ar an bpór go luath sna 1990s go dtí go raibh mé sásta go bhféadfainn tréithe an phóir uathúil seo a shainiú agus a thaifeadadh i gcaighdeán pór. Tar éis dom tréithe an phóir a thaifeadadh i gcaighdeán pór (tuairisc ar an bpór), fuair mé ealaíontóir chun a thuairim den phór a tharraingt ó mo thuairisc, agus bunaithe ar thuairim an ealaíontóra, bhí mé sásta go raibh croílár an phóir gafa agam i gcaighdeán pór. Anois bhí sé in am ainm a thabhairt do Traditional Cob na hÉireann. Mar sin, toisc gurb í Éire tír thionscnaimh an phóir, thaifead mé an t-ainm Irish Cob trí chaighdeán an phóir a ainmniú mar Chaighdeán Póir Irish Cob, agus dá bhrí sin ba é Stuthleabhar Irish Cob ainm an stuthleabhair.
Cé go bhféadfainn Leabhar Staile Irish Cob a bhunú liom féin mar chlár neamhspleách, mar go raibh Traditional Cob gan ainm gan taifead na hÉireann ar dhuine de na pórtha capall ba mhó éileamh san Eoraip ón 1990s luath, bhí sé ar intinn agam Irish Cob a aithint go hoifigiúil in Éirinn mar ghaiscíoch náisiúnta agus mar chuid luachmhar de oidhreacht agus de chultúr na hÉireann. Ach b’é an t-aon bhealach chun é sin a dhéanamh ná Leabhar Staile Irish Cob (agus dá bhrí sin Caighdeán Pórtha Irish Cob) a aithint go hoifigiúil. I mí an Mheithimh 1996, mar sin, ghlaoigh mé ar an Roinn Talmhaíochta, Bia agus Foraoiseachta (DAFF) in Éirinn, agus labhair mé leis an Uasal Brian Walsh. Dúirt mé leis an Uasal Walsh faoi na blianta oibre agus taighde ar fad a rinne mé chun Caighdeán Pórtha Irish Cob a scríobh agus Leabhar Staile Irish Cob a chruthú, agus mhínigh mé dó cén fáth go raibh sé tábhachtach Leabhar Staile Irish Cob a aithint go hoifigiúil in Éirinn. Ansin mhínigh an tUasal Walsh, toisc go n-eisítear pasanna i leith leabhar staile oifigiúla (formheasta), go mbeadh orm comhlacht a bhunú a bhféadfadh iarratas a dhéanamh ar chlárú mar Choimeádaí Leabhar Staile Irish Cob.
Mhol an tUasal Walsh dom m’togra a chur faoi bhráid na Roinne i scríbhinn, rud a rinne mé i litir dar dáta 28 Meitheamh 1996. Ar 18 Iúil 1996, d’eisigh an tUasal Walsh litir chugam inar dhúirt sé, ‘Ba mhaith liom admháil a thabhairt go bhfuair mé do litir dar dáta 28 Meitheamh 1996 maidir le do thogra comhlacht a bhunú agus iarratas a dhéanamh ar an Roinn seo ar chlárú mar Choimeádaí Leabhar Staile Irish Cob’.

Lá oifigiúil ainmniúcháin an phórtha: 18 Iúil 1996
Is é a bhain mé amach, nuair a d’aithin DAFF Leabhar Staile Irish Cob go hoifigiúil ar 18 Iúil 1996, ná go bhfuil 18 Iúil 1996 doiciméadaithe mar lá oifigiúil ainmniúcháin an phórtha don Irish Cob.
The Irish Cob Society
Iarratas curtha isteach i mí Lúnasa 1996
I mí Lúnasa 1996, chuir mé iarratas isteach chuig an Roinn ag lorg clárú mo Chumainn beartaithe, a d’ainmnigh mé Cumann Irish Cob, mar Choimeádaí Leabhar Staile Irish Cob. Ar 21 Samhain 1996, d’eisigh an Roinn litir ag admháil m’iarratais: 'Ba mhaith liom admháil a thabhairt go bhfuair mé d’iarratas ar chlárú mar Choimeádaí Leabhar Staile Irish Cob’.
Leabhar Staile Irish Cob
Ar 16 Iúil 1998, d’eisigh oifigeach na Roinne, an tUasal Patrick Cosgrave, litir chuig The Irish Cob Society (ICS) ag cur in iúl dom go raibh sé chun ‘ceadú a dheonú do Chumann Irish Cob chun Leabhar Staile Irish Cob a chothabháil’.
Leabhar staile bhunús an phórtha
D’eisigh oifigeach na Roinne, an tUasal Patrick Cosgrave, litir chomh maith chuig Coimisiún an Aontais Eorpaigh ar 16 Iúil 1998 inar chuir sé in iúl don Choimisiún go raibh The Irish Cob Society (ICS) aitheanta mar an comhlacht a chothabhálann leabhar staile bhunús an phórtha (máthair-Leabhar Staile Irish Cob).

